درباره

جایزه‌ی هنر و ادبیات گمانه‌زن جایزه‌ای ادبی است که سالانه به فعالان عرصه‌ی هنر و ادبیات گمانه‌زن (علمی-تخیلی، فانتزی و وحشت) در ایران داده می‌شود. این جایزه بر پایه‌ی مسابقه‌ی داستان‌نویسی علمی‌تخیلی و فانتزی (در حال حاضر مسابقه‌ی داستان‌نویسی گمانه‌زن) شکل گرفت که اولین دوره‌ی آن در زمستان ۱۳۸۴ برگزار شد.

مراسم این جایزه در تابستان سال بعد از هر دوره برگزار می‌شود.

تعریف

بنا بر تعریف دانش‌نامه‌ی علمی‌تخیلی و فانتزی، ادبیات گمانه‌زن برگردانی از عبارت Speculative Fiction است. ادبیات گمانه‌زن با این قرارداد عنوانی کلی برای سبک‌ها و زیرسبک‌هایی است که دنیایی متفاوت با دنیای واقعی را تصویر می‌کنند. به طور کلی با این تعریف ادبیات گمانه‌زن سبک‌های علمی‌تخیلی، فانتزی و وحشت و زیرسبک‌های آن‌ها را در برمی‌گیرد.
عبارت اصلی (و برگردان آن با بسامدی کمتر) در نقد ادبی مرامی و محققانه برای توصیف این ژانرها به کار می‌رود. همچنین خوانندگان، نویسندگان و ویراستاران هم به همین معنی از آن‌ها استفاده می‌کنند.
گاهی از عبارت «ادبیات ژانری» برای اشاره به این دسته استفاده می‌شود. در مقابل «ادبیات جریان اصلی» قرار می‌گیرد که از مولفه‌های شناساننده‌ی این ژانرها و سبک‌ها و زیرسبک‌های آن‌ها خالی است.

تاریخچه‌ی نامگذاری
این جایزه تا سال ۱۳۸۷ به نام «جایزه‌ی ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی» برگزار می‌شد. در ساختار پیشین مراسم جایزه در تابستان هر سال برگزار می‌شد و نفرات برتر مسابقه‌ی داستان‌نویسی علمی‌تخیلی و فانتزی نیز که در زمستان سال قبل برگزار می‌شد، طی آن معرفی می‌شدند.

با توجه به تغییر ساختار جایزه در سال ۱۳۸۸ و استقلال جایزه از گروه ادبی آکادمی فانتزی، و با شمول ژانر وحشت در مجموعه‌ی مورد پذیرش، هیأت سیاست‌گذاری آخرین دوره بر آن شد «جایزه‌ی ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی» را در سال ۱۳۸۸ برگزار نکند تا زمینه برای برگزاری بهتر و سازمان‌یافته‌تر این مسابقه در قالب جدید «جایزه‌ی هنر و ادبیات گمانه‌زن» فراهم شود.

بخش‌های جایزه
اگر چه این جایزه حول مسابقه‌ی داستان‌نویسی علمی‌تخیلی و فانتزی شکل گرفت، اما بخش‌های مختلفی در طول زمان به آن افزوده شد.
۱. معرفی داستان و نویسنده‌ی برگزیده‌ی مسابقه‌ی داستان‌نویسی علمی‌تخیلی و فانتزی که سالانه برگزار می‌شد.
۲. معرفی ناشر برتر ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی در سال گذشته.
۳. معرفی مترجم برتر ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی در سال گذشته.
۴. معرفی مروج برتر ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی در سال گذشته.
۵. معرفی وب‌گاه هواداری برتر ادبیات علمی‌تخیلی و فانتزی در سال گذشته.

در چهار دوره‌ی نخست موارد ۲ تا ۴ با انتخاب هیأت داوران آکادمی فانتزی برگزیده شده و معیار عناوین جدید کتاب‌های ارایه شده در نمایشگاه کتاب تهران در همان سال بود. معیار انتخاب وب‌گاه برتر، فعالیت آن در دوره‌ی یکساله خورشیدی بود.

از سال ۱۳۸۹ معیار جایزه سالگرد خورشیدی است و تمام فعالیت‌ها در یک دوره‌ی یک ساله‌ی خورشیدی جلالی در نظر گرفته می‌شوند و بخش‌ها به این صورت تغییر کردند:
۱. معرفی داستان و نویسنده‌ی برگزیده‌ی مسابقه‌ی داستان‌نویسی گمانه‌‎زن که سالانه برگزار می‌شود.
۲. معرفی ناشر برتر ادبیات گمانه‌زن در سال گذشته.
۳. معرفی مترجم برتر ادبیات گمانه‌زن در سال گذشته.
۴. معرفی مروج برتر ادبیات گمانه‌زن در سال گذشته.

طبق اساس‌نامه‌ی جایزه حوزه‌ی جایزه به سایر بخش‌های هنر گمانه‌زن هم گسترش خواهد یافت و هیأت امنای جایزه تنها مرجع صلاحیت‌دار افزودن بخش‌های جدید در چهارچوب موارد ذکر شده در اساس‌نامه خواهد بود.

سابقه‌ی برگزاری
مراسم این جایزه از سال ۱۳۸۴ برگزار شده است.

برگزیدگان
جهت اطلاع از اسامی برگزیدگان دوره‌های پیشین جایزه در بخش‌های گوناگون، به صفحه‌ی برگزیدگان جایزه مراجعه فرمایید.